In zijn Ethica Nicomachea probeert hij grip te krijgen op de soms ongrijpbare staat van geluk. Een van de kernideeën is dat de mens die gelukkig wordt van deugdzaam leven, een duurzamere vorm van geluk aanhangt, immers ook bij tegenslag kan men ook deugdelijk handelen. Dit in tegenstelling tot genot dat slechts kortdurend en tijdelijk is. Deugdelijk leven bouwt iets op, het brengt positieve verandering tot stand.

Aristoteles begint zijn Ethica Nicomachea met te definiëren wat het goede is en hij definieert het goede als dat waar alles op gericht is, ergo geluk.

"Alle kunst, elke kunde, ieder onderzoek en evenzo iedere handeling en ieder bewust streven, naar men aanneemt, op een bepaald goed gericht; daarom heeft men wel met recht gezegd, dat het goede datgene is waarop alles is gericht." (Ethica Nicomachea, Damon, pag. 79).

Het goede nu is het doel dat nooit om iets anders maar om zichzelf wordt gekozen. Zo komt hij vroeg tot de conclusie dat geluk het goede moet zijn waar alles op gericht is maar cruciaal is nu de weg daar naartoe. Hij maakt duidelijk dat duurzaam geluk voortkomt uit leven volgens de deugd maar ook dat de deugd ook iets is van de lange termijn. “Want één zwaluw maakt nog geen lente en ook doet één dag dat niet. Zo maakt evenmin één dag of een korte periode en mens gelukzalig en gelukkig” (Ethica Nicomachea, Damon 2024, pag. 89) . We moeten onszelf onderzoeken en ontdekken wat deugdelijk is en wat onze eigen waarden zijn en die verwezelijken in ons leven. Aristoteles noemt de deugden disposities, de manier waarop we in potentie reageren op wat ons overkomt en zo luidt het aloude aforisme “practice makes perfect”. Het gaat er dus om dat we de deugd in praktijk brengen. Ik deel die in in drie categorieën: “Betekenisvolle verbinding, zijn, handelen en ontwikkeling”.

Betekenisvolle verbinding

Het begint met betekenisvolle verbinding met onszelf, de natuur en anderen. "De manier waarop we spreken en luisteren kan anderen vreugde, geluk, zelfvertrouwen, hoop, vertrouwen en diep inzicht schenken, dat zelfs kan leiden tot verlichting" ( Leren over liefde, Thích Nhất Hạnh 2004, pag. 75 ). Het is feitelijk niet anders dan de wetenschap, wie over onjuiste data beschikt, trekt onjuiste conclusies en zal onjuist handelen. We moeten dus met een open onbevooroordeelde houding met aandacht luisteren naar onszelf en onze omgeving en aandachtig onze omgeving ervaren. Door dit te doen krijgen we zicht op de persoonlijke waarden van onszelf en anderen. En ook dan pas krijgen we inzicht in de ander en onszelf. Deugden die hieronder vallen zijn dus aandacht, acceptatie en vriendelijkheid. Aspecten van liefde.

Als we zicht hebben op onszelf en de ander dan komt het erop aan om daar op een eerlijke manier recht aan te doen. Aristoteles stelt hier het volgende:

"De slechte persoon nu is hij die zowel zichzelf als zijn vrienden zijn verdorvenheid in praktijk brengt, terwijl de beste persoon niet diegene is die de deugd ten opzichte van zichzelf in praktijk brengt, maar die dat in relatie tot de ander doet." ( Ethica Nicomachea, Damon, pag. 165 ).

Cruciaal is hier het “in relatie tot”. Dat wil dus niet dat we zonder meer doen wat de ander wilt en daarbij onszelf negeren nee, we nemen alles in overweging en maken vervolgens een keuze die overeenkomstig de deugd is, dat kan wel nadelig voor onszelf zijn maar dat hoeft niet.

Als we nu dus in relatie tot die ander deugdelijk handelen dan brengen we de deugd als dispositie in de praktijk en elke keer dat we dit doen verdiept het de deugd in onszelf. Het wordt steeds natuurlijker om volgens de deugd te handelen en als we ons de deugd eigen hebben gemaakt dan zal ook instinctief handelen volgens de deugd gaan we hebben immers flink geoefend. Deugden die ook betrekking hebben op de ander zijn hierbij onder meer rechtvaardigheid, moed, eerlijkheid, zelfontwikkeling, integriteit. Deugden ten aanzien van onszelf zijn hierbij onder meer authenticiteit, verantwoordelijkheid, zelfbeheersing, bedachtzaamheid en zelfbewustheid. Voortbordurend op Aristoteles zou ik rechtvaardigheid de vader der deugden noemen, hij geeft of ontneemt immers van mensen. Liefde noem ik in deze de moeder der deugden doordat zij mensen verbind.

Liefdevol handelen

Betekenisvol zou ik in deze ook synoniem stellen aan liefdevol. Liefdevolle verbinding, zijn en handelen en ontwikkeling zijn gericht op groei en opbouw. Toch geldt ook het spreekwoord “snoeien doet bloeien”, we zullen soms pijn ervaren maar de deugdzame verdraagt deze pijn omwille van de deugd. Ik zie liefde over het algemeen als een kracht die meestal zacht is en soms hard maar altijd met de lange termijn groei als doel. Ik denk dat als we naar de natuur kijken dan zijn groei en afbraak onmiskenbaar voor alles wat leeft en bloeit en zoals een boom ieder seizoen zijn bladeren verliest, zo komt hij elk voorjaar sterker en mooier weer in bloei.

Als we nu handelen volgens de deugd leven dan zal er rechtvaardigheid zijn vermits de wet goed is opgesteld, het rechtvaardige wordt immers als “wat wettig en redelijk is” gedefinieerd door Aristoteles ( Ethica Nicomachea, Damon, pag. 167 ). Aristoteles noemt rechtvaardigheid de hoogste deugd niet in absolute vorm maar omdat deze is “in relatie tot de ander”, en daarom zegt hij treffend: "leiding geven zal laten zien wie iemand is" ( Ethica Nicomachea, Damon, pag. 165 ). Daar ontbreekt het tegenwoordig veel aan. Mensen komen wel op voor hun eigen belangen maar de toetssteen van de deugd is wat als het een ander betreft. En dan nu toch het hoogste goed waar alles op gericht is, geluk, duurzaam geluk. Liefdevol zijn is leven volgens de deugd en zal ons bijgevolg gelukkig maken.